Ngồi đè lên chiếc ví dày ở túi quần sau hàng giờ mỗi ngày khiến khung chậu bị kê lệch một bên và một điểm ở giữa mông bị tì liên tục. Ở một số người, thói quen này đi kèm cảm giác đau, tê ở mông bên có ví, đôi khi lan xuống mặt sau đùi; các báo cáo y khoa đã ghi nhận những trường hợp như vậy và đặt cho nó cái tên dân dã "hội chứng ví dày" (fat wallet syndrome). Cách xử lý đầu tiên rất đơn giản: rút ví ra khỏi túi sau khi ngồi, và để ý cả những kiểu ngồi lệch khác.
Một chiếc ví làm được gì với khung chậu
Khi ngồi đúng trên mặt phẳng, trọng lượng thân trên dồn xuống hai xương ngồi, hai bên khá cân. Đặt một chiếc ví dày vài phân dưới một bên mông, bên đó bị nâng lên. Khung chậu nghiêng; để mắt vẫn nhìn thẳng ngang, cột sống thắt lưng phải uốn nhẹ bù lại về phía ngược. Một lần thì chẳng sao. Nhưng nhân viên văn phòng, tài xế, người ngồi xe máy cả ngày với ví ở túi sau thì có thể ngồi lệch như vậy năm, sáu tiếng mỗi ngày, ngày này qua ngày khác.
Thứ hai là điểm tì. Chiếc ví cứng, có cạnh, tì đúng vào vùng giữa mông. Ở sâu dưới lớp cơ mông lớn vùng này có cơ hình lê (piriformis) và dây thần kinh tọa, dây thần kinh lớn nhất cơ thể, đi ra từ khung chậu xuống mặt sau đùi. Đè ép kéo dài lên vùng này là lời giải thích được nhắc nhiều nhất cho cảm giác đau, tê ở người hay ngồi trên ví dày.
"Hội chứng ví dày": cách gọi và mức độ bằng chứng
Tên gọi "fat wallet syndrome" hay "wallet neuritis" xuất hiện trong một số báo cáo ca bệnh và bài viết y khoa từ nhiều thập kỷ trước, mô tả người bệnh đau mông, tê chân một bên, cải thiện sau khi bỏ thói quen ngồi trên ví. Đây là cách gọi mô tả, không phải một chẩn đoán độc lập; bằng chứng chủ yếu là các ca riêng lẻ, chưa có số liệu đáng tin về mức độ phổ biến.
Cũng cần nói rõ: đau mông, tê chân một bên có nhiều nguyên nhân, từ cơ, khớp hông, khớp cùng chậu đến cột sống thắt lưng. Rút ví ra là việc nên làm, nhưng không phải lời giải cho mọi cơn đau mông. Nếu đã bỏ thói quen mà đau, tê vẫn còn sau vài tuần, hãy đi khám.
Những kiểu "ngồi lệch" khác ít ai để ý
| Thói quen | Lệch thế nào | Đổi nhỏ nên thử |
|---|---|---|
| Ví, điện thoại, chìa khoá ở túi quần sau | Một bên mông bị kê cao, có điểm tì cứng | Rút ra đặt lên bàn hoặc túi trước trước khi ngồi |
| Ngồi xe máy với ví ở túi sau | Ngồi lệch suốt chặng, rung xóc dồn vào điểm tì | Cất ví vào cốp, túi áo khoác hoặc túi đeo trước |
| Ngồi nghiêng một bên sau xe máy | Hông và lưng xoay về một phía cả chặng | Khi an toàn và hợp trang phục, ngồi hai chân hai bên; nếu không, đổi bên ngồi ở những chặng khác nhau |
| Tựa hẳn lên một tay vịn ghế | Thân nghiêng, dồn trọng lượng về một mông | Để ý và trả thân về giữa, dùng cả hai tay vịn |
| Ngồi xếp một chân dưới mông | Một bên hông kê cao, gối và cổ chân bị gập sâu | Đổi chân thường xuyên hoặc đặt cả hai chân xuống sàn |
| Đứng dồn trọng lượng lên một chân | Một bên hông "trễ" xuống | Đứng chia đều hai chân, hoặc đổi chân trụ |
Không thói quen nào trong bảng là "sai" nếu chỉ thỉnh thoảng. Điều đáng để ý là chúng thường luôn về một phía: ví luôn ở túi phải, luôn tựa tay vịn trái, luôn ngồi nghiêng cùng một bên. Sự lặp lại một chiều mới là thứ khiến mô quanh hông, lưng dưới quen chịu tải lệch.
Tự kiểm: mình đang ngồi cân hay lệch
- Ngồi trên ghế phẳng, cứng, không có gì trong túi quần sau.
- Luồn hai bàn tay, lòng bàn tay hướng lên, xuống dưới hai bên mông. Bạn sẽ cảm thấy hai chỗ xương cứng tì xuống tay: đó là hai xương ngồi.
- Để ý hai bên có đè xuống tay đều không. Rút tay ra, ngồi tự nhiên như khi làm việc rồi tự hỏi lại: trọng lượng đang dồn nhiều hơn về bên nào?
- Đặt chiếc ví quen dùng vào túi sau, ngồi lại và cảm nhận sự khác biệt.
Phép thử này không đo được gì chính xác, nhưng phần lớn người làm sẽ ngạc nhiên vì cảm giác lệch rõ đến thế nào khi có ví.
Hai động tác giãn nhẹ cho vùng mông
Quy tắc chung: làm chậm, trong tầm không đau, thở đều không nín thở, không nhún nảy. Dừng ngay khi đau nhói, tê lan xuống chân hoặc chóng mặt. Theo khuyến nghị phổ biến của ACSM, giữ mỗi lần khoảng 10–30 giây. Người mang thai, mới mổ, mới thay khớp hông, mới chấn thương, có bệnh cột sống, bệnh khớp hông, loãng xương nên hỏi bác sĩ trước.
1. Ngồi vắt cổ chân lên gối, gập người nhẹ (seated figure-4 stretch)
Ngồi ở nửa trước ghế chắc chắn, không bánh xe, hai bàn chân đặt phẳng. Đặt cổ chân phải lên gối trái, để gối phải mở sang ngang trong tầm dễ chịu, bàn chân phải gập nhẹ để bảo vệ gối. Giữ lưng thẳng, gập người về trước từ nếp hông vài phân đến khi thấy căng sâu ở mông phải. Giữ 20–30 giây, đổi bên. Nếu gối hoặc hông đau, chỉ đặt cổ chân lên gối mà không gập người, hoặc bỏ qua động tác.
2. Nằm ngửa kéo gối về vai đối diện (supine knee to opposite shoulder)
Nằm ngửa trên giường hoặc thảm, chân trái duỗi hoặc co. Hai tay ôm gối phải, kéo nhẹ gối chéo về phía vai trái đến khi thấy căng ở mông phải. Đầu và vai nằm yên. Giữ 20–30 giây, thở đều, đổi bên. Đây là biến thể nhẹ cho người khó ngồi vắt chân.
Hai động tác này nhằm giúp vùng mông dễ chịu sau buổi ngồi dài. Chúng không phải cách điều trị cho bất kỳ chẩn đoán nào; đau, tê kéo dài phải được khám.
Đổi thói quen: ví đi đâu
- Ví mỏng hơn: dọn bớt hoá đơn cũ, thẻ ít dùng. Ví càng mỏng, lệch càng ít, dù vẫn nên rút ra khi ngồi lâu.
- Túi trước hoặc túi áo khoác khi đi lại; ngăn kéo, mặt bàn khi ngồi làm việc.
- Túi đeo chéo nhỏ khi đi xe máy, đi xa.
- Tạo phản xạ: mỗi lần kéo ghế ra ngồi là một lần tay chạm túi sau. Gắn hai việc với nhau vài tuần, nó sẽ thành thói quen.
- Vận động đều: theo khuyến nghị phổ biến của WHO năm 2020, người lớn nên có khoảng 150–300 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần và hạn chế thời gian ngồi liền mạch.
Khi nào cần đi khám
Hãy đi khám, có thể ở chuyên khoa cơ xương khớp, thần kinh, chấn thương chỉnh hình hoặc phục hồi chức năng, nếu:
- Đau mông, tê lan xuống mặt sau đùi, cẳng chân, bàn chân và không đỡ sau vài tuần dù đã bỏ thói quen ngồi trên ví.
- Chân yếu: nhấc bàn chân khó, hay vấp, kiễng gót, kiễng mũi chân kém hơn trước.
- Đau sau ngã ngồi, va đập, tai nạn.
- Đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, đau về đêm không đỡ khi nằm nghỉ.
- Vùng mông có khối sưng, nóng, đỏ.
Đi cấp cứu hoặc gọi 115 ngay nếu tê vùng quanh hậu môn, bẹn, mặt trong đùi (vùng "yên ngựa") kèm rối loạn tiểu tiện, đại tiện, hoặc yếu liệt chân đột ngột.
Trong số những thay đổi về tư thế, rút ví khỏi túi sau có lẽ là việc rẻ nhất, nhanh nhất mà ai cũng làm được ngay hôm nay. Nó không chữa được mọi cơn đau mông, nhưng bỏ đi một nguyên nhân ngồi lệch không đáng có.
Câu hỏi thường gặp
Để ví ở túi quần sau có gây đau lưng không?
Ngồi trên ví dày lâu làm khung chậu nghiêng và lưng dưới phải uốn bù, ở một số người có thể đi kèm đau mông, mỏi lưng một bên. Bằng chứng chủ yếu từ các ca riêng lẻ. Rút ví ra khi ngồi là cách đơn giản để bỏ một nguyên nhân ngồi lệch.
Hội chứng ví dày là gì?
Đây là cách gọi dân dã trong một số báo cáo y khoa, mô tả tình trạng đau mông, tê chân một bên ở người hay ngồi trên ví dày, cải thiện sau khi bỏ thói quen. Nó là cách gọi mô tả, không phải chẩn đoán độc lập.
Ngồi lệch một bên lâu ngày có sao không?
Ngồi lệch thỉnh thoảng không sao. Luôn lệch về một phía nhiều giờ mỗi ngày có thể khiến mô quanh hông và lưng dưới quen chịu tải lệch, gây mỏi một bên. Đổi bên, đổi tư thế và đứng dậy đi lại thường xuyên là đủ với đa số người.
Đau mông một bên lan xuống chân phải làm sao?
Hãy bỏ các thói quen ngồi lệch và vận động nhẹ trong tầm không đau. Nếu đau, tê lan xuống chân không đỡ sau vài tuần, hoặc kèm yếu chân, bạn nên đi khám. Tê vùng quanh hậu môn, bẹn hay rối loạn tiểu tiện thì đi cấp cứu ngay.
Đi xe máy nên để ví ở đâu?
Nên cất ví vào cốp xe, túi áo khoác hoặc túi đeo phía trước thay vì túi quần sau. Ngồi trên ví suốt chặng đường khiến khung chậu lệch và rung xóc dồn vào một điểm tì ở mông.