Khớp sưng nóng đỏ, đau về đêm: không phải chuyện ngồi lâu nữa

Ngồi lâu làm cơ mỏi, khớp cứng, nhưng không làm khớp sưng to, nóng, đỏ. Một khớp đột nhiên sưng nóng đỏ, đau nhiều, hoặc cơn đau lưng, đau khớp làm thức giấc ban đêm mà nằm tư thế nào cũng không đỡ, là dấu hiệu nên đi khám — có lúc cần khám ngay trong ngày. Giãn cơ, xoa bóp không phải cách xử lý những dấu hiệu này.

Cứng mỏi vì ngồi khác khớp viêm ở đâu

Người ngồi nhiều hay thấy hông, gối, lưng "rít" khi mới đứng dậy, cổ cứng sau buổi chiều. Kiểu khó chịu này có mấy nét chung:

• Xuất hiện sau khi giữ một tư thế lâu, đỡ nhanh khi cử động vài phút.
• Không thấy khớp to lên, da không đỏ, sờ không nóng hơn bên kia.
• Ban đêm nằm nghỉ thì dễ chịu, hoặc chỉ khó chịu khi nằm đè lâu một bên rồi đổi tư thế là hết.

Khớp đang viêm thì khác. Bên trong khớp có phản ứng viêm: dịch khớp tăng, mạch máu giãn, mô quanh khớp sưng. Người bệnh thấy ngay bằng mắt và tay:

• Sưng: khớp to hơn bên kia, mất các đường lõm quen thuộc (ví dụ hai bên xương bánh chè).
• Nóng: áp mu bàn tay lên, thấy ấm hơn khớp cùng tên bên kia.
• Đỏ: da trên khớp đỏ, có khi căng bóng.
• Đau nhiều, chạm nhẹ hay chăn đè cũng đau; cử động bị hạn chế rõ.

Sưng, nóng, đỏ, đau là bốn dấu hiệu viêm kinh điển mà sách y học đã mô tả từ rất lâu. Khi chúng xuất hiện ở một khớp, chuyện không còn nằm trong phạm vi "ngồi lâu".

Khớp sưng nóng đỏ: khi nào cần khám ngay trong ngày

Khớp sưng nóng đỏ có thể do nhiều nguyên nhân: viêm do tinh thể như bệnh gút, viêm khớp do bệnh tự miễn, chấn thương, và — điều cần loại trừ sớm nhất — nhiễm trùng khớp. Phân biệt các nguyên nhân là việc của bác sĩ, thường cần khám, xét nghiệm máu, có khi chọc hút dịch khớp. Việc của bạn là biết khi nào không chờ:

• Khớp sưng nóng đỏ kèm sốt, ớn lạnh, người mệt lả.
• Khớp sưng đau dữ dội xuất hiện nhanh trong vài giờ đến một ngày, không cử động được, không chịu lực được.
• Khớp sưng sau một vết thương hở gần khớp, vết côn trùng cắn, hay sau một thủ thuật tiêm vào khớp.
• Người có khớp nhân tạo, người đang suy giảm miễn dịch, người tiểu đường thấy khớp sưng nóng.
• Trẻ em đột ngột đau khớp, khập khiễng, không chịu đi, kèm sốt — đưa đi bác sĩ nhi hoặc cấp cứu.

Nếu gặp những tình huống trên, đến khoa cấp cứu hoặc khám trong ngày. Đừng chờ "để vài hôm cho xẹp".

Khám sớm trong vài ngày

• Khớp sưng đau đã từng có cơn tương tự, nay tái lại; hoặc sưng tự nhiên không do va đập.
• Nhiều khớp nhỏ hai bên (ngón tay, cổ tay) sưng đau, kèm cứng khớp buổi sáng kéo dài.
• Khớp sưng kèm phát ban, đau mắt đỏ, tiêu chảy hay tiểu buốt gần đây.
• Khớp sưng kéo dài vài tuần không giảm.

Đau về đêm: một dấu hiệu bác sĩ rất để ý

Với phần lớn đau lưng, đau cổ do cơ học — do ngồi, do tư thế, do làm việc — nằm nghỉ ở tư thế thoải mái thường làm đỡ. Vì vậy, đau về đêm, lúc nghỉ, không đỡ khi đổi tư thế, làm thức giấc nhiều lần, là dấu hiệu các hướng dẫn lâm sàng xếp vào nhóm "cờ đỏ" cần khám.

Cần phân biệt vài kiểu:

Đau về đêm không có nghĩa là bệnh nặng. Nhiều người khám xong không có gì nghiêm trọng. Nhưng đó là kiểu đau mà bác sĩ muốn tự đánh giá, không nên tự quy cho "ngồi nhiều quá".

Những dấu hiệu toàn thân đi cùng

Đau khớp, đau lưng đi cùng các dấu hiệu sau càng là lý do đi khám, vì chúng gợi ý nguyên nhân nằm ngoài chuyện cơ và tư thế:

• Sốt không rõ lý do, hay ớn lạnh, ra mồ hôi đêm.
• Sụt cân không chủ đích trong vài tháng.
• Mệt mỏi kéo dài, chán ăn.
• Phát ban, rụng tóc nhiều, loét miệng tái đi tái lại, đau mắt đỏ, ngón tay đổi màu khi lạnh.
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài, nhiều khớp.

Cứng khớp buổi sáng ở người lớn tuổi có bài riêng trong danh mục linh hoạt theo tuổi; ở đây chỉ nhấn: cứng mà kèm sưng, nóng, kéo dài thì đi khám.

Trong lúc chờ khám: đừng làm gì

• Không xoa bóp, day ấn, giãn kéo khớp đang sưng nóng đỏ. Khớp đang viêm cần được bảo vệ cho tới khi rõ nguyên nhân.
• Không chườm nóng, không xoa dầu nóng lên khớp đang nóng đỏ. Nếu muốn dễ chịu hơn, nhiều người chườm mát bọc khăn trong thời gian ngắn; không áp đá trực tiếp lên da.
• Không chích, nặn, đắp lá, bó thuốc lên khớp sưng.
• Không tự mua thuốc theo đơn của người khác, không dùng lại thuốc cũ "lần trước bị y như vậy". Thuốc là chuyện của bác sĩ sau khi khám.
• Không cố đi lại nhiều trên khớp gối, cổ chân đang sưng đau dữ dội. Kê cao, nghỉ ngơi trong lúc chờ.

Với cơn đau đêm ở lưng chưa rõ nguyên nhân: giữ cử động nhẹ trong ngày ở mức thấy dễ chịu là được, nhưng đừng coi việc tập là cách "xử lý" dấu hiệu này. Đi khám là bước chính.

Khám ở đâu, mang theo gì

Khớp sưng nóng đỏ kèm sốt: cấp cứu. Không sốt, không cấp tính: cơ xương khớp là chuyên khoa thường tiếp nhận; khớp sưng sau chấn thương thì chấn thương chỉnh hình. Đau đêm ở lưng chưa rõ nguyên nhân: cơ xương khớp hoặc nội tổng quát để được chuyển tiếp. Trẻ em: bác sĩ nhi.

Để buổi khám có ích:

• Chụp ảnh khớp lúc sưng nhiều nhất — đến lúc khám có khi đã xẹp bớt.
• Ghi ngày bắt đầu, khớp nào, có sốt không (nhiệt độ đo được), có va đập, vết thương, côn trùng cắn trước đó không.
• Ghi giờ thức giấc vì đau, đổi tư thế có đỡ không.
• Tiền sử: từng có cơn tương tự, bệnh nền, thuốc đang dùng, người thân có bệnh khớp.

Sau khi đã được khám, bác sĩ sẽ nói rõ khớp đó lúc nào nên nghỉ, lúc nào cử động lại. Vận động đều đặn vẫn là phần quan trọng của việc giữ khớp khoẻ lâu dài — nhưng đúng thời điểm, đúng mức, theo người đã khám cho bạn.