Dầu nóng, cao dán, máy massage cổ: giúp được gì và giới hạn ở đâu

Dầu nóng, cao dán, máy massage cổ có thể giúp giảm cảm giác khó chịu tạm thời ở cổ vai gáy mỏi: nhiều người thấy ấm, dễ chịu, cơ thả lỏng hơn một lúc. Nhưng chúng không sửa được nguyên nhân như ngồi một tư thế quá lâu, không thay được việc đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo, và có rủi ro riêng: bỏng da, kích ứng, nguy hiểm cho trẻ nhỏ nếu nuốt phải, và với máy xung điện thì cần hỏi bác sĩ nếu bạn có máy tạo nhịp tim.

Chúng làm gì với cảm giác đau

Ba nhóm đồ quen thuộc này tác động theo những cách khác nhau, nhưng điểm chung là chủ yếu thay đổi cảm giác, không thay đổi cấu trúc:

• Dầu xoa, dầu nóng, cao xoa: nhiều loại chứa những chất tạo cảm giác nóng hoặc mát trên da. Cảm giác mới lạ này "chiếm chỗ" trong đường dẫn truyền cảm giác, khiến cơn đau âm ỉ bên dưới có vẻ nhạt đi. Giới chuyên môn gọi đây là tác dụng kích thích đối kháng (counterirritant). Thêm vào đó là động tác xoa, làm ấm, khiến cơ dễ chịu.
• Cao dán: có loại chỉ tạo nóng hoặc mát tương tự dầu xoa, có loại chứa hoạt chất thuốc. Loại có thuốc là thuốc, phải theo hướng dẫn của dược sĩ, bác sĩ — bài này không bàn.
• Máy massage cổ: thường có rung, xoa bóp bằng con lăn, làm ấm, một số loại có xung điện qua miếng dán hoặc điện cực tiếp xúc da. Cảm giác rung, ấm, châm chích nhẹ giúp nhiều người thấy cơ thả lỏng và bớt khó chịu trong lúc dùng và một thời gian ngắn sau đó.

Chừng ấy đủ để chúng có chỗ đứng: một tối mỏi cổ, xoa chút dầu, chườm ấm, thấy dễ ngủ hơn — đó là lợi ích thật với nhiều người. Vấn đề chỉ đến khi người ta kỳ vọng nhiều hơn thế.

Giới hạn cần nói thẳng

• Không sửa nguyên nhân. Cổ mỏi vì ngồi cúi tám giờ, mai lại ngồi cúi tám giờ, thì dầu hay máy cũng chỉ làm dịu buổi tối. Đứng dậy cử động, kê màn hình, đổi tư thế mới đụng tới gốc của mỏi cơ.
• Không phải phép thử xem đau có nguy hiểm hay không. Một cơn đau tim lan vai trái, một cơn đau do khớp viêm, cũng có thể "đỡ đỡ" sau khi xoa dầu — vì cảm giác bị át đi, không phải vì đã ổn.
• Hiệu quả khác nhau nhiều giữa người với người. Có người rất thích, có người thấy không khác gì. Không nên tin quảng cáo hứa "trị dứt điểm", "hết thoái hoá", "nắn thẳng đốt sống".
• Dùng ngày càng nhiều là tín hiệu. Nếu bạn cần xoa dầu, dán cao, bật máy mỗi ngày nhiều lần, nhiều tuần liền mà vẫn đau, đó là lý do đi khám, không phải lý do mua thứ mạnh hơn.

Dầu nóng, cao dán: dùng sao cho khỏi hại da

• Thử trên một vùng da nhỏ trước nếu da bạn nhạy cảm.
• Không bôi lên da trầy xước, vết thương, da đang mẩn đỏ; không bôi gần mắt, mũi, miệng, vùng kín. Rửa tay sau khi bôi, nhất là trước khi dụi mắt hay đeo kính áp tròng.
• Không băng kín, không đắp túi chườm nóng, không thổi máy sấy lên chỗ vừa xoa dầu hay đang dán cao. Nhiệt cộng hoá chất là công thức gây bỏng.
• Không dán cao quá thời gian ghi trên hướng dẫn, không dán chồng nhiều miếng, không dán rồi ngủ quên. Bóc ra khi thấy rát, ngứa, phồng.
• Người cao tuổi, người tiểu đường, người kém cảm giác da dễ bỏng mà không biết — kiểm tra da thường xuyên.
• Trẻ em: để dầu xoa xa tầm tay trẻ. Một số thành phần thường gặp trong dầu xoa, như long não, có thể gây ngộ độc nặng nếu trẻ nuốt phải dù lượng nhỏ. Không tự bôi dầu cho trẻ nhỏ khi chưa hỏi bác sĩ. Nếu trẻ lỡ nuốt hay bôi vào mắt, đưa đi cấp cứu, mang theo chai dầu.
• Người mang thai, cho con bú: hỏi bác sĩ, dược sĩ trước, nhất là với cao dán có thuốc.

Cạo gió, đánh cảm bằng dầu cũng thuộc nhóm thói quen dân gian tạo cảm giác dễ chịu cho nhiều người; nhưng cạo mạnh trên vùng đang sưng đau sau va đập, hay trên người đang có dấu hiệu tim, đột quỵ, là làm mất thời gian quý giá.

Máy massage cổ: những điều nên biết

Máy rung, con lăn, máy làm ấm

• Bắt đầu ở mức nhẹ, thời gian ngắn, theo hướng dẫn của máy; nhiều máy có hẹn giờ tự tắt.
• Không ép mạnh lên xương, lên phía trước và hai bên cổ — nơi có mạch máu lớn. Chỉ dùng ở vùng cơ phía sau gáy, vai.
• Không ngủ quên khi máy đang chạy, nhất là chế độ làm ấm.
• Thiết bị cầm tay dạng đầu đập (thường gọi là súng massage) không dùng lên cổ phía trước và hai bên, không lên xương, khớp, vùng sưng.
• Dây, quai đeo của máy quàng cổ: không để siết quanh cổ, không để trẻ nhỏ tự dùng.

Máy xung điện

• Người có máy tạo nhịp tim, máy khử rung cấy trong người, hay thiết bị điện cấy ghép khác: hỏi bác sĩ trước khi dùng. Dòng điện có thể ảnh hưởng tới thiết bị.
• Không đặt điện cực ở phía trước cổ, không ngang ngực, không lên đầu, mắt.
• Người đang mang thai, người có động kinh, bệnh tim: hỏi bác sĩ trước.
• Không đặt lên da tổn thương, vùng da mất cảm giác, vùng đang sưng nóng.
• Không dùng khi lái xe, khi tắm, không dùng chung điện cực với người khác.

Khi nào dừng dùng và đi khám

Đồ dùng ở nhà chỉ hợp với mỏi cơ thông thường. Dừng lại và đi khám khi:

• Tê hoặc châm chích lan xuống tay, chân; yếu cơ, cầm rơi đồ, nhấc bàn chân khó.
• Đau sau ngã, va đập, tai nạn.
• Đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do; đau về đêm không đỡ khi nằm nghỉ.
• Khớp sưng, nóng, đỏ.
• Đau kéo dài quá vài tuần dù đã nghỉ, đổi tư thế, vận động nhẹ.
• Da bị bỏng, phồng rộp, chảy dịch sau khi dùng.

Gọi 115 ngay khi đau ngực, đau vai trái lan xuống tay kèm khó thở, vã mồ hôi; khi đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, nhìn đôi, nói khó khi xoay cổ; khi yếu liệt tay chân đột ngột; khi đau lưng kèm tê vùng quanh hậu môn – bẹn hay rối loạn tiểu tiện. Đừng xoa dầu rồi chờ. Chuyên khoa gợi ý cho đau cổ vai lưng kéo dài: cơ xương khớp, thần kinh, phục hồi chức năng.

Đặt chúng vào đúng chỗ

Hãy coi dầu, cao, máy như một phần nhỏ trong việc chăm cổ vai gáy, sau những thứ quan trọng hơn: đứng dậy sau mỗi quãng ngồi, cử động nhẹ trong ngày, chỗ làm việc vừa người, vận động đều trong tuần. Theo khuyến nghị phổ biến của WHO năm 2020, người lớn nên có khoảng 150–300 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần và hạn chế thời gian ngồi — việc mà không chai dầu hay chiếc máy nào làm thay được.

Nếu kết hợp với vài động tác giãn nhẹ: làm chậm, trong tầm không đau, thở đều không nín thở, không nhún nảy; dừng ngay khi đau nhói, tê hay chóng mặt. Người đang mang thai, mới mổ, có bệnh cột sống, loãng xương, bệnh tim mạch hỏi bác sĩ trước khi tập.