Gối tựa lưng, ghế kê chân và đệm ngồi là những món nhỏ có thể làm chỗ ngồi dễ chịu hơn — nhưng chỉ khi chúng sửa đúng một chỗ chưa vừa người. Kê chân hợp với người thấp ngồi bàn cao; gối tựa lưng hợp với ghế thiếu đỡ thắt lưng hoặc quá sâu; đệm ngồi hợp với ghế quá cứng hoặc quá thấp. Mua về mà không có vấn đề để sửa thì thường chỉ thêm vướng.
Nguyên tắc chung: đồ phụ trợ sửa chỗ thiếu, không tạo tư thế "đúng"
Thị trường bán rất nhiều món "công thái học" kèm những lời hứa lớn: "chỉnh cột sống", "hết đau lưng", "ngồi chuẩn cả ngày". Không món đệm hay gối nào làm được những việc đó. Điều chúng làm được khiêm tốn hơn: lấp khoảng hở giữa cơ thể bạn và một chiếc ghế không vừa, để bạn ngồi ở "vị trí nhà" mà không phải gồng.
Vì vậy, trước khi mua gì, hãy ngồi vào chỗ làm việc, chỉnh ghế hết mức có thể, rồi tự hỏi: còn chỗ nào hở, chỗ nào ép, chỗ nào phải gồng? Mỗi câu trả lời ứng với một món, hoặc không ứng với món nào cả.
Ghế kê chân: cứu cánh cho người thấp ngồi bàn cao
Khi nào cần
Bàn làm việc ở nhiều văn phòng có độ cao cố định, thường hợp với người tầm trung trở lên. Người thấp hơn có hai lựa chọn tệ: hạ ghế cho vừa chân thì bàn quá cao, vai nhô lên khi gõ; nâng ghế cho vừa bàn thì chân lơ lửng, mép ghế ép mặt sau đùi. Kê chân giải quyết đúng chỗ này: nâng ghế theo bàn, rồi đưa "sàn nhà" lên gặp bàn chân.
Dấu hiệu bạn cần kê chân: khi ngồi sâu vào ghế, gót chân không chạm sàn hẳn, hoặc bạn hay ngồi ra mép ghế, quặp chân vào chân ghế, gác chân lên thanh ngang cho đỡ.
Chọn và dùng
- Bề mặt đủ rộng để đặt cả hai bàn chân và xê dịch được, không chỉ vừa khít.
- Đủ chắc để không trượt, không lật khi tì chân.
- Độ cao sao cho đùi gần song song sàn.
- Không cần mua: một chiếc hộp gỗ, một chồng sách dày buộc gọn, một chiếc ghế đẩu thấp ổn định cũng làm được việc.
Kê chân nghiêng có thể đung đưa giúp cổ chân cử động trong lúc ngồi. Đó là điểm cộng nhỏ chứ không phải lý do chính để mua.
Gối tựa lưng: đỡ chỗ lõm, không đẩy ưỡn
Khi nào cần
- Ghế không có phần đỡ thắt lưng, lưng dưới hở một khoảng khi ngồi tựa.
- Mặt ghế quá sâu: ngồi sâu vào thì mép ghế ép khoeo, ngồi ra trước thì mất tựa. Gối sau lưng "đẩy" bạn ra trước mà lưng vẫn có chỗ dựa.
- Ngồi ghế ô tô, ghế sofa trong thời gian dài.
Chọn và dùng
Gối tựa lưng tốt là gối vừa lấp chỗ lõm của lưng dưới, cảm giác có vật đỡ nhẹ. Gối quá dày đẩy lưng ưỡn ra, ngồi lâu lại mỏi theo kiểu khác. Khăn tắm cuộn tròn là cách thử miễn phí: cuộn to nhỏ khác nhau, đặt cao thấp khác nhau, xem bản nào dễ chịu nhất rồi mới quyết có mua gối hay không.
Gối có dây buộc vào ghế tiện hơn vì không bị tuột mỗi lần đứng dậy ngồi xuống.
Đệm ngồi: chọn theo vấn đề cụ thể
Đệm ngồi có nhiều dạng, mỗi dạng hợp một chuyện:
| Loại đệm | Hợp với | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Đệm phẳng, độ đàn hồi vừa | Ghế gỗ, ghế nhựa cứng; ghế hơi thấp so với bàn | Quá mềm thì lún, mông chìm xuống, hông thấp hơn gối |
| Đệm hình nêm (cao phía sau, thấp phía trước) | Người thấy hông gập sâu khó chịu, muốn hông cao hơn gối một chút | Có thể làm người trượt ra trước nếu mặt ghế trơn |
| Đệm có khoét lõm phía sau | Người thấy khó chịu vùng xương cụt khi ngồi lâu | Đau xương cụt sau ngã thì nên đi khám, đừng chỉ dùng đệm |
| Đệm hơi, đệm phồng cho mặt ngồi "chòng chành" | Một số người thích cảm giác cử động nhẹ | Bằng chứng về lợi ích tư thế còn hạn chế; dùng xen kẽ, không bắt buộc |
| Đệm thoáng khí, lưới | Khí hậu nóng ẩm, ngồi lâu bị bí | Chủ yếu vì dễ chịu nhiệt, không phải vì tư thế |
Một lưu ý thực tế ở Việt Nam: mùa nóng, ngồi đệm dày bọc da giả dễ bí, đổ mồ hôi, và người ta có xu hướng nhấp nhổm, ngồi lệch. Đệm thoáng hoặc lót một tấm vải mỏng thường dễ chịu hơn.
Những món nghe hấp dẫn nhưng nên dè dặt
- Đai chỉnh tư thế đeo vai: kéo vai ra sau bằng dây thun. Nhiều người thấy "thẳng" khi đeo, nhưng bằng chứng về lợi ích lâu dài còn hạn chế, và đeo lâu có thể khó chịu ở nách, vai. Nếu muốn dùng, nên hỏi chuyên viên vật lý trị liệu.
- Ghế quỳ: đẩy hông lên cao, gối tì lên đệm phía trước. Một số người thích, nhưng gối và ống chân chịu áp lực; người có vấn đề ở gối nên tránh. Không phải lựa chọn cho cả ngày.
- Gối, đệm quảng cáo "chữa đau lưng", "nắn cột sống": không đồ phụ trợ nào làm được điều đó. Lời hứa càng lớn càng nên hoài nghi.
- Đệm, gối có chức năng rung, xoa bóp: có thể cho cảm giác dễ chịu tạm thời nhưng không thay được việc đứng dậy cử động. Người dùng máy tạo nhịp tim hoặc có bệnh lý nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thiết bị điện đặt sát người.
Trước khi mua: thử bằng đồ có sẵn trong nhà
Gần như mọi món phụ trợ đều có "bản thử" miễn phí:
- Kê chân: chồng sách hoặc hộp giấy cứng trong một tuần.
- Gối tựa lưng: khăn tắm cuộn, thử vài cỡ.
- Đệm ngồi: gấp đôi chiếc chăn mỏng; gấp lệch để thử dạng hình nêm.
Dùng thử vài ngày. Nếu thấy rõ dễ chịu hơn, mới đáng mua một món bền hơn. Nếu không khác gì, có lẽ vấn đề nằm ở chỗ khác — màn hình, cách làm việc, hay đơn giản là ngồi quá lâu không đứng dậy.
Trong lúc thử, đừng quên cử động. Một động tác hợp với người hay ngồi kê chân: gập – duỗi cổ chân — đặt gót trên kê chân, từ từ kéo mũi chân về phía mình rồi duỗi ra, 10–15 lần mỗi bên. Làm chậm, thở đều, không nhún nảy, dừng nếu đau nhói hay chuột rút.
Khi nào cần đi khám
Đồ phụ trợ chỉ là chuyện chỗ ngồi. Nên đi khám (cơ xương khớp, thần kinh, chấn thương chỉnh hình hoặc phục hồi chức năng) khi:
- Đau lưng, đau mông kèm tê lan xuống chân hoặc chân yếu, nhấc bàn chân khó.
- Đau vùng xương cụt sau ngã ngồi, va đập.
- Đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do; đau về đêm không đỡ khi nằm.
- Đau kéo dài quá vài tuần dù đã thay đổi chỗ ngồi và vận động nhẹ.
Đi cấp cứu hoặc gọi 115 ngay nếu có mất kiểm soát tiểu tiện – đại tiện, tê vùng quanh hậu môn – bẹn ("vùng yên ngựa"), hoặc yếu liệt chân đột ngột.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng ghế kê chân khi ngồi làm việc không?
Nên dùng khi bàn chân không đặt phẳng được trên sàn sau khi bạn đã nâng ghế cho vừa bàn — thường gặp ở người thấp ngồi bàn cao. Kê chân giúp đùi gần song song sàn và mép ghế không ép mặt sau đùi. Chồng sách hay hộp gỗ chắc chắn cũng dùng được.
Gối tựa lưng có giúp đỡ đau lưng không?
Gối tựa lưng giúp lấp chỗ lõm ở lưng dưới khi ghế thiếu phần đỡ, nhiều người thấy ngồi dễ chịu hơn. Nó không chữa được đau lưng và không thay thế việc đứng dậy cử động. Đau kèm tê chân, yếu chân hoặc kéo dài thì nên đi khám.
Đệm ngồi loại nào tốt cho dân văn phòng?
Không có loại tốt nhất cho mọi người; chọn theo vấn đề cụ thể. Ghế cứng thì đệm phẳng đàn hồi vừa; muốn hông cao hơn gối thì đệm hình nêm; ngồi bí nóng thì đệm thoáng khí. Thử bằng chăn gấp trước khi mua.
Đai chỉnh tư thế có tác dụng không?
Nhiều người thấy vai thẳng hơn khi đang đeo, nhưng bằng chứng về lợi ích lâu dài còn hạn chế và đeo lâu có thể khó chịu. Thay đổi màn hình, ghế và thói quen cử động thường bền hơn. Nếu muốn dùng, nên hỏi chuyên viên vật lý trị liệu.
Đệm ngồi quá mềm có sao không?
Đệm quá mềm làm mông lún xuống, hông thấp hơn gối, lưng dưới dễ khom và mỏi. Đệm nên có độ đàn hồi vừa, ngồi lên vẫn cảm thấy được đỡ. Ngồi lâu trên sofa cũng gặp vấn đề tương tự.
