Ngày 27/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra "Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục", đăng trên báo Cứu Quốc. Bài viết ngắn, lời lẽ giản dị, khẳng định sức khoẻ của mỗi người dân là nền của sức mạnh cả nước và việc tập thể dục thì "ai cũng nên làm và ai cũng làm được". Về sau, ngày 27/3 hằng năm được chọn làm Ngày Thể thao Việt Nam. Đọc lại hôm nay, thông điệp ấy gần một cách bất ngờ với khuyến nghị vận động hiện đại: việc nhỏ, đều đặn, của tất cả mọi người.
Hoàn cảnh ra đời
Đầu năm 1946, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà mới ra đời được vài tháng, bộn bề việc phải lo: chống đói, chống giặc dốt, xây dựng bộ máy chính quyền. Giữa những việc lớn ấy, sức khoẻ của người dân vẫn được đặt lên bàn. Cũng trong đầu năm 1946, Nha Thể dục Trung ương được thành lập để lo việc thể dục, thể thao trong cả nước.
Lời kêu gọi ngày 27/3/1946 ra đời trong bối cảnh đó. Nó không phải một văn bản kỹ thuật về cách tập, mà là lời vận động: giải thích vì sao cần tập, và mời mọi người cùng làm.
Lời kêu gọi nói gì
Bài viết ngắn, chỉ vài đoạn. Những câu được trích nhiều nhất gồm:
"Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khoẻ mới thành công."
"Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khoẻ tức là cả nước mạnh khoẻ."
"Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của mỗi một người yêu nước."
Lời kêu gọi cũng nói rõ việc tập thể dục "không tốn kém, khó khăn gì", rằng "gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được", và gói gọn tinh thần trong câu "Dân cường thì quốc thịnh". Ở cuối, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết chính mình ngày nào cũng tập — một cách nói rất đời thường, đặt người kêu gọi vào cùng hàng với người được kêu gọi.
Bản đầy đủ của lời kêu gọi có trong các tuyển tập tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và trong nhiều tài liệu của ngành thể dục thể thao; người muốn đọc nguyên văn nên tìm bản in chính thức thay vì các bản chép lại trên mạng, vốn hay sai lệch câu chữ.
Ba ý chính, đọc theo cách ngày nay
| Ý trong lời kêu gọi | Cách hiểu hôm nay |
|---|---|
| Sức khoẻ mỗi người gắn với sức mạnh cả nước | Sức khoẻ không chỉ là chuyện riêng: người khoẻ thì làm việc, chăm sóc gia đình, đóng góp cho cộng đồng tốt hơn |
| Không tốn kém, không khó khăn | Vận động không cần phòng tập hay dụng cụ riêng; đi bộ, vươn vai, thể dục buổi sáng là đủ để bắt đầu |
| Già trẻ, trai gái ai cũng làm được | Mỗi người tập theo sức mình; người lớn tuổi, người có bệnh chọn mức nhẹ và hỏi bác sĩ khi cần |
Từ lời kêu gọi tới Ngày Thể thao Việt Nam
Ngày 27/3 về sau được chọn làm Ngày Thể thao Việt Nam, để ghi nhớ lời kêu gọi năm 1946. Vào dịp này hằng năm, nhiều địa phương, trường học, cơ quan tổ chức các hoạt động thể thao quần chúng, phổ biến nhất là Ngày chạy Olympic vì sức khoẻ toàn dân: người dân mọi lứa tuổi cùng chạy, đi bộ trên những cung đường ngắn ở trung tâm xã, phường.
Phong trào toàn dân rèn luyện thân thể cũng được duy trì qua nhiều thời kỳ: thể dục buổi sáng ở trường học, các câu lạc bộ dưỡng sinh người cao tuổi, giải chạy, giải bóng đá phong trào. Hình ảnh người dân tập thể dục buổi sáng ở bờ hồ, công viên — từ Hà Nội, Huế, Đà Nẵng tới TP.HCM, Cần Thơ — phần nào là sự tiếp nối tinh thần ấy.
Thông điệp 1946 và khuyến nghị vận động hiện đại
Điều thú vị khi đọc lại lời kêu gọi là nó trùng ý với hướng dẫn vận động của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2020 ở nhiều điểm, dù cách nhau gần tám mươi năm:
- "Ai cũng làm được." Hướng dẫn của WHO năm 2020 nhấn mạnh thông điệp "vận động chút nào cũng hơn không" — không phải đợi đủ 30 phút, đủ sân bãi mới bắt đầu.
- "Không tốn kém." Phần lớn lượng vận động khuyến nghị có thể đạt bằng đi bộ, làm việc nhà, đi lại hằng ngày.
- "Gái trai, già trẻ." WHO có khuyến nghị riêng cho trẻ em, người lớn, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính — mỗi nhóm một mức, nhưng nhóm nào cũng được khuyên vận động.
Theo khuyến nghị phổ biến ấy, người lớn 18–64 tuổi nên có khoảng 150–300 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần (hoặc 75–150 phút cường độ mạnh), tập sức cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần và hạn chế thời gian ngồi; người từ 65 tuổi thêm hoạt động thăng bằng – sức cơ ít nhất 3 ngày mỗi tuần.
Có một điểm mà năm 1946 chưa thể nói tới: ngồi lâu. Thời ấy phần lớn người dân làm nông, làm việc chân tay. Ngày nay, nhiều người ngồi tám, mười tiếng trước màn hình, rồi ngồi xe, ngồi xem tivi. Vì vậy "tập thể dục" hôm nay không chỉ là một buổi tập buổi sáng, mà còn là đứng dậy nhiều lần trong ngày.
Làm theo lời kêu gọi theo cách của người ngồi nhiều
Tinh thần "không tốn kém, ai cũng làm được" có thể chuyển thành mấy việc rất nhỏ cho ngày hôm nay:
- Ba phút sau khi ngủ dậy: vươn tay lên cao trong lúc hít vào, hạ xuống khi thở ra; nghiêng lườn hai bên; xoay thân nhẹ; nhún gối vài lần. Đây là khung của mọi bài thể dục buổi sáng.
- Đứng dậy mỗi khi xong một việc: xong một email dài, một cuộc gọi, đứng lên vươn vai, đi vài bước.
- Đi bộ thay vì ngồi chờ: chờ cơm chín, chờ con tan học, chờ thang máy — đi bộ vài vòng.
- Cả nhà cùng tập vài phút buổi tối: cha mẹ, con cái, ông bà mỗi người một mức, không so ai dẻo hơn ai.
- Dịp 27/3: tham gia một buổi chạy hoặc đi bộ phong trào ở phường, xã — đi bộ cũng được, không cần chạy.
Khi tập: làm chậm, trong tầm không đau, thở đều, không nín thở, không nhún nảy. Dừng khi đau nhói, tê, chóng mặt, đau ngực. Người mang thai, mới mổ, mới chấn thương, có bệnh tim mạch, bệnh cột sống hay loãng xương nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu một chế độ vận động mới.
Khi nào cần đi khám
Vận động nhẹ giúp nhiều người thấy cơ thể dễ chịu hơn, nhưng không thay việc khám bệnh. Nên đi khám ở chuyên khoa cơ xương khớp, thần kinh hoặc phục hồi chức năng khi tê hoặc châm chích lan xuống tay, chân; yếu cơ; đau sau ngã, va đập; đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do; đau về đêm; khớp sưng nóng đỏ; hoặc đau kéo dài quá vài tuần. Gọi 115 ngay khi đau ngực hoặc khó thở trong lúc chạy, đi bộ; đau vai trái lan xuống tay kèm vã mồ hôi; yếu liệt tay chân đột ngột; hoặc đau đầu dữ dội đột ngột.
Câu hỏi thường gặp
Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục ra đời năm nào?
Chủ tịch Hồ Chí Minh ra "Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục" ngày 27/3/1946, đăng trên báo Cứu Quốc. Văn bản ngắn, khẳng định sức khoẻ mỗi người dân gắn với sức mạnh cả nước và kêu gọi mọi người cùng tập.
Vì sao ngày 27/3 là Ngày Thể thao Việt Nam?
Ngày 27/3 được chọn làm Ngày Thể thao Việt Nam để ghi nhớ Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1946. Dịp này hằng năm nhiều địa phương tổ chức Ngày chạy Olympic vì sức khoẻ toàn dân.
Câu "Dân cường thì quốc thịnh" nghĩa là gì?
Câu này nghĩa là dân khoẻ mạnh thì nước hưng thịnh. Đây là câu trong Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục năm 1946, gói gọn ý sức khoẻ của từng người dân là nền tảng sức mạnh của đất nước.
Lời kêu gọi năm 1946 có những câu nổi tiếng nào?
Những câu được trích nhiều nhất là "Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khoẻ mới thành công", "Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt…" và "Dân cường thì quốc thịnh". Nên đọc nguyên văn trong các tuyển tập chính thức.
Người bận rộn làm theo lời kêu gọi tập thể dục thế nào?
Bắt đầu nhỏ: ba phút thể dục sau khi ngủ dậy, đứng dậy vươn vai sau mỗi việc, đi bộ thay vì ngồi chờ. Theo khuyến nghị phổ biến của WHO năm 2020, vận động chút nào cũng hơn không, rồi tăng dần tới khoảng 150–300 phút mỗi tuần.